1. Inleiding: jaarrekening 2023
Deze jaarstukken zijn een inhoudelijke en financiële verantwoording over begrotingsjaar 2023. Het eerste volledige jaar van het bestuursakkoord 2023-2026 met de titel ‘Goed leven in elke kern’. We blikken terug op wat we hebben gerealiseerd in vergelijking met wat we ons hadden voorgenomen en welke factoren dat resultaat hebben beïnvloed. Het is een verantwoording op programmaniveau, waarbij we zijn uitgegaan van de programma’s die de raad bij de start van deze raadsperiode 2023-2026 heeft vastgesteld. Het vertrekpunt is dus de programma-indeling van begroting 2023-2026. Net als op programmaniveau worden de resultaten en de afwijkingen gepresenteerd; in dit voorwoord beschouwen we de hoofdlijnen. We stellen vast dat het saldo van de jaarrekening 2023 € 2.145.238 positief bedraagt.
2. Start nieuwe burgemeester
Op 23 maart 2023 is onze nieuw burgemeester geïnstalleerd. Dit eerste jaar stond in het teken van “verbinding met de samenleving”. Via kernenbezoeken heeft onze burgemeester uitgebreid kennis gemaakt met onze inwoners, haar ondernemers, haar verenigingen en haar tradities. Daarnaast is onder leiding van de burgemeester de externe oriëntatie vergroot. Banden zijn aangehaald met andere overheden, gemeenten, provincie, ministeries, ook in de euregio en Europa.
3. Koers van de begroting 2023: “Goed leven in elke kern”
Een nieuw bestuursakkoord 2023-2026 gebaseerd op onze missie:
Eijsden-Margraten: Dicht bij het leven. Dicht bij mensen. Het leven van onze inwoners centraal.
Het bestuursakkoord voor de periode 2023-2026 gaat uit van 5 prioritaire thema’s.
• Kwaliteit van leven
• Landbouw, landschap en plattelandseconomie
• Duurzaamheid en klimaatverandering
• Wonen en leefomgeving
• Bestuur en dienstverlening
Op enkele punten is de realisatie van onze ambities vertraagd, maar over de gehele linie zijn we trots op wat er ligt. We hebben niemand in de kou laten staan: inwoners, verenigingen en ondernemers niet. Richtsnoer daarbij is en blijft onze missie: In Eijsden-Margraten staan we dicht bij het leven. Het leven van onze inwoners staat centraal. De plannen voor 2023 stonden dan ook in het teken van "Investeren in mensen en ruimte"
* Gezonde kernen en gemeenschappen
Om de sociale basis, zelfredzaamheid en veerkracht van onze inwoners te ondersteunen hebben wij in welzijnswerk, vrijwilligersorganisaties, burgerinitiatieven en verenigingsleven geïnvesteerd.
Wij zien toegankelijkheid van kunst- en cultuur als een belangrijke voorwaarde voor goede kwaliteit van leven en sterke sociale basis in onze gemeente. De bibliotheek zien wij als een belangrijke algemeen toegankelijke voorziening en hart van de samenleving. Daarom is voor bibliotheekwerk het voorbereidend werk getroffen en heeft toekenning van de specifieke uitkering “bibliotheekgelden” plaatsgevonden als voorbereiding op de zorgplicht bibliotheken per 1-1-2025. Het integraal huisvestingsplan onderwijs is vastgesteld en de diverse deelplannen zoals nieuwbouw school Cadier & Keer en aanpakken huisvestingskrapte bij de scholen in Eijsden en Margraten zijn in ontwikkeling.
In 2023 zijn alle voorbereidingen getroffen zodat het bevoegd gezag van de school OBS Mesch per 1 januari 2024 overgedragen kon worden aan een daartoe opgerichte stichting Openbare Basisschool Mesch.
* Woningbouw
Op 4 april 2023 werd met de raad van gedachten gewisseld over onze woningbouwopgave tot en met 2030 en op 26 oktober 2023 werd een ateliersessie met uw raad gehouden over de integrale woningbouwopgave ter voorbereiding op de gewenste besluitvorming. Er is een projectgroep “wonen” ingesteld om te komen tot een integraal plan van aanpak “Realisatie extra woningen tot 2030”.Deze projectgroep is gestart met het opstellen van een uitvoeringsprogramma voor de midden lange termijn (2030). Diverse plannen zijn in voorbereidende zin opgestart. In 2023 zijn daadwerkelijk 82 nieuwe woningen gerealiseerd Daarnaast is in 2023 voor de gemeente Eijsden-Margraten een woonzorgvisie vastgesteld.
Ondanks dat enorm veel werk verzet is ter voorbereiding op de implementatie van de omgevingswet per 1 januari 2024 en de onderbezetting binnen het team vergunningverlening, is de behandeltermijn van ontvankelijk aanvragen voor een omgevingsvergunning bedraagt gemiddeld slechts 33 dagen, terwijl er een wettelijke termijn geldt van 56 dagen. Daarnaast is in 2023 99% van de vergunningaanvragen binnen de wettelijke termijn afgehandeld. Ook hier zijn we enorm trots op.
* Preventie in het sociaal domein
Middels algemeen toegankelijke voorzieningen hebben we een brede groep inwoners met een lichtere hulpvraag geholpen. Daarnaast is vanuit onze preventieve verantwoordelijkheid ingezet op extra ondersteuning van kinderen in de eerste levensjaren die cruciaal zijn in de ontwikkeling van cognitieve vaardigheden, sociale emotie en motoriek. Dit onder andere door programma’s zoals trendbreuk. Ook is er ingezet op preventie om een hulpvraag sneller te signaleren en op te pakken. Daarmee kunnen wij een beroep op zwaardere en duurdere maatwerkvoorzieningen voorkomen, verminderen of uitstellen.
Nieuwe beleidskaders voor zowel Jeugd als WMO zijn in 2023 ontwikkeld en vastgesteld en het nieuwe beschut Participatie is nog in ontwikkeling. Hierbij worden de landelijke ontwikkelingen zoals de hervormingsagenda jeugd gevolgd en op regionaal en lokaal ingevuld.
Er is in 2023 op basis van een participatief traject gestart met het uitwerken van het uitvoeringsplan WMO. Ondanks de personeelskrapte in de zorg is er alles aan gedaan om onze inwoners op het gebied jeugd, WMO en inkomen zo goed mogelijk te helpen en wachtlijsten zo veel mogelijk te voorkomen. De inwoners waardeerden onze inzet in 2023 dan ook met het cijfer 7,7. Hier zijn we enorm trots op.
De extra inzet en aandacht voor preventieve maatregelen bij Jeugd en WMO heeft bovendien geleid tot een voorlopige kostenombuiging waarbij de stijging van de kosten minder sterk is dan initieel verwacht.
* Landschap, natuur, duurzaamheid
Er is een start gemaakt met de uitvoering van het landschapsfonds. In 2023 is een budget gevormd van € 320.000 dat deels gevoed wordt uit de opbrengsten van de toeristenbelasting, uit de lopende begroting en eenmalig door een provinciale bijdrage. Tevens is de Subsidieverordening aanleg kleine landschappelijke elementen Eijsden-Margraten 2023 geïntroduceerd. Deze biedt burgers de kans om mee te werken aan de versterking van het landschappelijke groenblauwe raamwerk.
Samen met Gulpen-Wittem en Vaals en een aantal Belgische gemeenten zijn meerjarige afspraken gemaakt rondom het project het Landschapspark Grenzeloos Bocageland. Dit initiatief is aangemerkt als een van de projecten binnen de regiodeal Zuid-Limburg ´InGenieus, Groen en Gezond´ waar middelen naar toe gaan.
Op 9 november 2023 werd de motie rechten voor de natuur aangenomen waarin de raad het college oproept om onderzoek te doen naar de juridische en praktische haalbaarheid van het toekennen van rechtspersoonlijkheid aan de natuur in de gemeente Eijsden-Margraten.
Evenals in 2022 zijn in het kader van de energiecrisis verenigingen en huishoudens daar waar nodig gecompenseerd voor hoge energiekosten.
In 2023 is ruim 1 miljoen euro beschikbaar gesteld om alle conventionele openbare verlichting te vervangen door LED-verlichting. In het kader van het stimuleren van verduurzamingen is aangesloten bij duurzaamheidsleningen via SVn en is derhalve een krediet van € 1.000.000 beschikbaar gesteld ter uitvoering van de Verordening Stimuleringsregeling zakelijk Eijsden-Margraten 2023, tot een maximum van € 10.000.000. Daarnaast is een laadpalenplan uitgewerkt voor de gehele gemeente.
* Dienstverlening en bestuurscultuur
Onze dienstverlening is versterkt door de introductie van onze nieuwe website, het digitale visitekaartje van de gemeente.
Bovendien is vanuit diverse domeinen gewerkt aan bewustwording en het klantgerichter inrichten van processen en werken. In 2023 zijn een 50-tal specifieke klantprocessen in de organisatie geïmplementeerd t.b.v. digitale afhandeling. In samenhang met de invoering van de Omgevingswet heeft in het VTH-domein een herontwerp van onze dienstverleningsprocessen plaatsgevonden. Ook in het sociaal domein is hier een start mee gemaakt.
Met de komst van de adviseur participatie zijn de eerste stappen gezet op het gebied van het optimaliseren van participatietrajecten.
Op het gebied van openbare orde en veiligheid is extra geïnvesteerd in de capaciteit om de toegenomen vraagstukken adequaat te kunnen adresseren en op te pakken. In dat licht is het mogelijk geworden te komen tot een geïntensiveerde aanpak op het gebied van ondermijning.
4. Financiële terugblik
De begroting 2023 zijn wij gestart met een positief saldo van € 17.155. Na de structurele wijziging van 2022 bedroeg het saldo € 35.092 negatief. De 1e Burap sloten wij af met een negatieve bijstelling van € 248.049. De bijgestelde begroting 2023 kwam hierdoor uit op een negatief saldo van € 283.141.
De 2e Burap sloten wij af met een positieve bijstelling van € 1.694.957. Rekening houdend met het saldo van de 2e burap kwam het geprognosticeerde saldo van de begroting 2023 uit op € 1.411.815 positief. Dit saldo werd door uw raad gestort in de algemene reserve waardoor het begrotingssaldo € 0 was.
De jaarrekening 2023 sluiten we nu af met een positief saldo van € 2.145.238.
In hoofdlijnen kan gesteld worden dat het saldo voornamelijk gevormd wordt door een positief saldo van programma 1 (Mens en Samenleving) van € 2.139.000. De overige programma's laten aanzienlijk kleinere saldi zien. Het positieve saldo van programma 1 wordt voornamelijk veroorzaakt door lagere kosten op WMO ad. € 494.000 en Jeugd ad € 527.000. Daarnaast is er een positief resultaat op Oekraïne van € 1.262.000
Onderstaand volgt een overzicht van het saldo van de programma’s op hoofdlijnen. Voor een uitgebreide toelichting van deze analyse wordt verwezen naar de afzonderlijke programma’s. In de afzonderlijke programma’s is, rekening houdende met de spelregels zoals opgenomen in de financiële verordening, een analyse gemaakt van de verschillen.