Aanbiedingsbrief begroting 2027-2030

Geachte raadsleden, 

Voor u ligt de eerste begroting van een nieuwe bestuursperiode. Daarin geven wij als nieuw college richting aan wat Eijsden-Margraten de komende jaren nodig heeft om een gemeente te blijven waar het goed wonen, werken en leven is. Het coalitieakkoord ‘’Samen Vooruit’’, is daarbij ons vertrekpunt.

Deze begroting is bovendien mede tot stand gekomen in gesprek met u: in september hebben wij met iedere fractie gesproken over het financiële beeld, de richting en de keuzes. Uw inbreng is meegenomen in de afwegingen die gemaakt zijn bij het opstellen van deze begroting.

Ambitie met focus

In het coalitieakkoord gaven we het al aan: er is veel om trots op te zijn in onze gemeente; het unieke landschap met haar plateaus, hellingen en beekdalen, de authentieke kernen met haar beeldbepalend erfgoed, onze gemeenschappen, het verenigingsleven en onze tradities. Die landelijke kwaliteit, historische authenticiteit, kleinschaligheid en aandacht voor elkaar zijn voor ons allen belangrijk en moeten worden gekoesterd.

Onze eigen inwoners ervaren een kwaliteit van leven die ook onze bezoekers, die te gast zijn, waarderen. Dit alles is de reden dat mensen hier willen wonen, bezoekers graag in onze gemeente verblijven en ondernemers hier hun toekomst zien. Het vormt daarmee de basis van onze brede welvaart en van ons verdienvermogen.

Met de begroting die nu voorligt investeren we gericht in datgene wat Eijsden-Margraten sterk en bijzonder maakt. We zorgen ervoor dat onze sociale basis stevig blijft, zodat inwoners kunnen rekenen op sterke gemeenschappen, goede voorzieningen en ondersteuning waar nodig. Hiervoor werken we een integrale visie voor het sociaal domein uit en geven we uitvoering aan een lokale inclusieagenda. De kwaliteit van onze dienstverlening en burgerbetrokkenheid krijgt extra aandacht. We trekken er geen grote extra middelen voor uit, maar wij doen het wel anders: met een andere focus en, waar dat nodig is, met meer intensiteit.

Tegelijkertijd kijken we vooruit en zetten we nadrukkelijk in op de ontwikkeling van onze gemeente. Daarbij kiezen we voor een heldere focus gericht op drie ambitiethema’s die onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn: wonen, economie en landschap. Voldoende en passende woningen houden onze kernen vitaal en aantrekkelijk voor jong en oud. Een sterke lokale economie zorgt voor werkgelegenheid, ondernemerschap en voorzieningen dichtbij huis. En ons uniek landschap vormt de basis van onze leefkwaliteit, onze identiteit en onze aantrekkingskracht. Deze drie thema’s versterken elkaar. Door gericht te investeren in deze onderlinge verbondenheid, versterken we wat Eijsden-Margraten zo bijzonder maakt: vitale en levendige kernen, een aantrekkelijke leefomgeving en een fijn thuis voor huidige én toekomstige generaties.  

Ambitiethema Wonen

In het coalitieakkoord is al aangegeven dat Wonen hoge prioriteit heeft. Onze inwoners moeten kunnen wonen in een voor hen passende woning en plek. Wonen is daarmee meer dan het bouwen van woningen. We bouwen gemeenschappen. Het gaat om de leefbaarheid van onze kernen en om de sociale samenhang die daar bestaat: kernen waar generaties naast elkaar wonen en naar elkaar omzien. Om dat zo te houden zijn woningen nodig voor starters, gezinnen en senioren, verspreid over alle kernen.

In de komende jaren draait het om realisatie van de woningbouw voor de juiste doelgroepen. Daarnaast is er een opgave rondom huisvesting van statushouders en vluchtelingen. Deze opgave blijft de komende jaren fors. Daarvoor moeten we met veel inzet, creativiteit en innovatieve oplossingen aan de slag. Deze begroting biedt daarvoor een goede financiële basis.

In 2027 stellen wij een volkshuisvestingsprogramma op en een urgentieregeling voor wie met spoed een woning nodig heeft. Wij geven uitvoering aan de gebiedsontwikkelingen in Eijsden (Stationsomgeving-Poelveld-Pannenslager), Margraten (Bloesemgaard) en Cadier & Keer (Poort van het Heuvelland). Daarnaast wordt in kleine kernen gewerkt aan het realiseren van ‘’een straatje erbij’’. Met een geactualiseerde nota grondbeleid, begin 2027, krijgen wij meer regie op waar en hoe er gebouwd wordt.

Ambitiethema Economie

Onze gemeente beschikt over een uitzonderlijk sterke economische uitgangspositie. Dankzij onze centrale ligging in de Euregio, de nabijheid van toonaangevende kennisinstellingen en de kansen die voortkomen uit ontwikkelingen rond de Brightlands Maastricht Health Campus en de Einstein Telescoop, liggen er volop mogelijkheden voor innovatie en nieuwe bedrijvigheid.

De kracht van onze economie ligt evenwel grotendeels bij het lokale midden- en kleinbedrijf. Ondernemers in de agrarische sector, de vrijetijdseconomie en vele andere branches vormen het fundament van onze welvaart en leefbaarheid. Zij zorgen voor werkgelegenheid, levendige kernen en leveren een belangrijke bijdrage aan de authenticiteit van onze gemeente. Echter, het zijn juist de agrarische sector en de toeristische sector die onder druk staan, voor grote uitdagingen staan en op zoek zijn naar nieuwe verdienmodellen.

Wij gaan de komende bestuursperiode dan ook investeren in het versterken en benutten van kansen in onze economie, waarbij we inzetten op een sterke, toekomstbestendige economie die bijdraagt aan brede welvaart, een aantrekkelijk woon-, werk- en vestigingsklimaat en goede voorzieningen voor onze inwoners. Economische ontwikkeling is daarbij geen doel op zich, maar een middel om onze gemeenschappen krachtig en veerkrachtig te houden.

Immers, een sterke economie creëert kansen. Zij biedt mensen perspectief, houdt voorzieningen bereikbaar en draagt bij aan het behoud van ons unieke landschap. Waar werk en ondernemerschap floreren, blijven dorpen vitaal. En waar toekomstperspectief is, kiezen jongeren ervoor om hier hun leven op te bouwen, of keren zij terug om hun talenten en ambities in te zetten voor de toekomst van onze gemeente en regio.

In dat licht ronden wij begin 2027 de economische visie af en vertalen wij die naar een uitvoeringsagenda, zodat de uitvoering vanaf medio 2027 kan starten. Wij versterken de samenwerking met ondernemers, onderwijs en regionale partners en benutten de kansen rond de Brightlands Maastricht Health Campus en de Engineering Hub Maastricht, die nauw verbonden is met de ontwikkelingen rond de Einstein Telescope. Voor het landelijk gebied ondersteunen wij nieuwe verdienmodellen, zoals vezelteelt en biobased bouwen via het kenniscentrum Hoogcruts, en werken wij de vrijetijdseconomie uit in samenhang met landbouw, streekproducten en erfgoed.

Ambitiethema Landschap:

Met landschap bedoelen wij meer dan alleen natuur. Het gaat om onze hele fysieke leefomgeving: het buitengebied met zijn agrarische bedrijven, natuur en biodiversiteit, erfgoed en cultuurhistorie, en de openbare ruimte in en rond de kernen.

Wij koesteren en versterken het unieke landschap dat onze gemeente zo bijzonder maakt. Door te investeren in natuur, groen, biodiversiteit, waterbeheer en landschapskwaliteiten behouden we het karakter van onze kernen en het buitengebied voor toekomstige generaties. We zetten in op een aantrekkelijk, klimaatbestendig en beleefbaar landschap dat ruimte biedt aan wonen, recreatie, landbouw en natuur, waarbij behoud en ontwikkeling hand in hand gaan.

In dat licht starten wij in de vorm van een pilot op basis van het Inspiratiekader Buitengebied in 2027 een gebiedsgerichte aanpak, samen met agrariërs, grondeigenaren en natuurorganisaties. Wij werken een grondstrategie voor het buitengebied uit, met ruimte voor vrijwillige kavelruil, en ondersteunen agrariërs bij de aanleg en het beheer van kleine landschapselementen. De natuurontwikkeling op gemeentelijke gronden en de verbindingen tussen natuurgebieden richten wij op herstel en verbetering van de biodiversiteit. Het register van landschapselementen wordt geactualiseerd, we stellen een groenstructuurplan op, planten nieuwe bomen en hagen aan en zorgen voor het onderhoud van onze veldwegen. Ons erfgoed maken wij beter zichtbaar en beleefbaar. Een deel van de opbrengst van de toeristenbelasting vloeit terug naar het landschapsfonds, zodat ook bezoekers bijdragen aan het landschap dat zij zo graag bezoeken.

Verantwoord kiezen: keuzes en middelen verbonden

We realiseren ons dat de focus die we hebben aangebracht rondom de ambitiethema’s wonen, economie en landschap vraagt om een integrale aanpak en bovenal ontwikkelkracht. We staan er niet alleen voor, maar beseffen tegelijkertijd dat we de verschillende opgaven vanuit een zelfbewuste houding alleen in goede afstemming met andere overheden – waaronder de regio en het Samenwerkingsverband Zuid-Limburg – en uiteraard met inwoners, bedrijven en maatschappelijke instellingen succesvol kunnen realiseren. Daarnaast zijn middelen nodig. In voorliggende begroting is dan ook investeringsruimte gecreëerd.

Voor wonen zijn de middelen al beschikbaar gesteld. Voor economie en landschap waren die er nog niet. Daarom stellen wij voor beide een bestemmingsreserve in: € 1,3 miljoen voor economie en € 1,15 miljoen voor landschap. Daarnaast wordt een eenmalige storting gedaan in de reserve personeel om ruimte te bieden voor het versterken van de uitvoeringskracht.  

Wij hebben in de financiële afwegingen de volgorde van de ombuigingsladder gevolgd. Eerst hebben wij onze eigen ramingen doorgelicht, rijksmiddelen en subsidies benut, werk anders georganiseerd en plannen gefaseerd. Van de gevraagde uitbreiding van de formatie hebben wij alleen overgenomen wat direct bijdraagt aan de focus.

Toch is dat niet voldoende. Vanaf 2028 is het ravijnjaar terug: de rijksbijdragen aan gemeenten dalen, en dat zien wij ook in onze eigen cijfers. Om de ambities overeind te houden en de begroting in balans te brengen, zetten wij daarom deels een verhoging van de onroerendezaakbelasting in. Komen er vanaf 2028 meer rijksmiddelen beschikbaar, dan overwegen wij de stijging af te zwakken.

Het resultaat is een begroting die in 2027 sluitend is en in 2029 en 2030 binnen de grenzen blijft die wij onszelf hebben gesteld. In 2028 resteert nog een opgave.

Tot slot

Wij kunnen deze bestuursperiode gebruiken om een tekort te beheren. Of wij gebruiken haar om te bouwen aan wat Eijsden-Margraten op lange termijn sterk maakt: levendige kernen, een economie die jongeren een toekomst biedt, en een landschap dat de moeite waard blijft. Wij kiezen voor het tweede. Wij nodigen u van harte uit om die keuze met ons te maken.

Het college van burgemeester en wethouders van Eijsden-Margraten

September 2026