Voorwoord

Voorwoord

Voor u ligt de programmarekening 2025 van de gemeente Eijsden-Margraten. Een jaar dat op meerdere fronten in het teken stond van doorzetten: doorzetten op onze bestuurlijke ambities, op de organisatieontwikkeling én op het bewaken van de financiële gezondheid van onze gemeente.

Wij kijken met trots terug op wat wij in dit jaar gezamenlijk hebben gerealiseerd. In de navolgende paragrafen worden de belangrijkste thema’s nader toegelicht. Waarna achtereenvolgens wordt ingegaan op de raadsbesluiten, de beleidsmatige terugblik en de financiële verantwoording over het afgelopen jaar.

1.  Belangrijkste thema’s in 2025

2025 was een jaar met een bijzonder rijke agenda. De belangrijkste thema’s lichten wij hieronder verder toe.

80 jaar vrijheid
Een belangrijk moment in 2025 was de herdenking van 80 jaar vrijheid. De landelijke start van dit herdenkingsjaar vond in 2024 plaats in Eijsden-Margraten en onderstreepte daarmee de nationale betekenis van dit thema. In 2025 werd dit herdenkingsjaar voortgezet met onder meer de aanwezigheid van de Koning en de minister-president bij Memorial Day, wat het bijzondere karakter van deze gelegenheid benadrukte.

De jaarlijkse Memorial Day stond in 2025 nadrukkelijk in het teken van dit jubileum en benadrukte de sterke verbondenheid van de gemeente Eijsden-Margraten met haar bevrijdingsgeschiedenis en het thema vrijheid. Daarbij werd op waardige wijze stilgestaan bij het belang van vrijheid en internationale samenwerking.

Opvang Oekraïners
In maart 2025 werd de Oekraïneopvang in Cadier en Keer in gebruik genomen. Daarmee heeft onze gemeente 281 Oekraïners opgevangen en haar maatschappelijke verantwoordelijkheid ingevuld.

 Regionale en internationale samenwerking
De belangen van Eijsden-Margraten reiken verder dan de eigen gemeentegrenzen. In 2025 werd dit zichtbaar in zowel regionale als internationale samenwerkingen.

Een belangrijke ontwikkeling was de oprichting van de Stichting Samenwerking Zuid-Limburg, waarin tien gemeenten – waaronder Eijsden-Margraten – de krachten bundelen om regionale opgaven gezamenlijk aan te pakken en achterstanden om te zetten in kansen voor de toekomst. Hiermee positioneert de gemeente zich als actieve partner binnen de NOVEX- en Regio Deal-trajecten. Daarnaast sloot de gemeente zich aan bij de Town Deal, een meerjarig samenwerkingsverband met het Rijk dat zich richt op het versterken van de leefbaarheid in plattelandsgemeenten.

Woningbouw en gebiedsontwikkeling
In 2025 zijn vele stappen gezet op het gebied van woningbouw en gebiedsontwikkeling om te voldoen aan de lokale en regionale behoeften. Belangrijke stappen hierbij zijn geweest:

  • Door uw raad is een strategie vastgesteld voor de bouw van ruim 1.000 woningen in de komende jaren. Hierbij voert de gemeente per locatie de regie, ondersteund door een jaarlijks investeringsbudget van €2 miljoen voor grondverwerving. Een belangrijk kernproject hierbij is Poelveld (Eijsden), waar de woningbouwopgave wordt gecombineerd met een onderzoek naar een mogelijk nieuw sportpark.
  • Om de regie op woningbouw te behouden en speculatie tegen te gaan, heeft uw raad een voorkeursrecht gevestigd op circa 190 percelen verspreid over negen locaties.
  • De notitie Poort van het Heuvelland richt zich op een integrale ontwikkeling van het gebied, met aandacht voor versterking van ruimtelijke kwaliteit, behoud van cultureel erfgoed en het verbinden van Natura 2000-gebieden. Daarbij wordt ruimte geboden voor erfgoedtransformatie en beperkte woningbouw aan de zuidwestelijke rand van Cadier en Keer.
  • Startersregeling: Er is extra budget beschikbaar gesteld voor de ondersteuning van starters.

Woningbouwplannen:
In 2025 zijn voor de navolgende kernen woningbouwplannen vastgesteld:

  • Margraten (Bloesemgaard)
  • Banholt (Bredeweg)  
  • Oost-Maarland (Pastoor Rosierstraat)
  • Eijsden (Ursuline convent en Breusterstraat)

Duurzaamheid
De gemeente Eijsden-Margraten heeft in 2025 belangrijke vooruitgang geboekt op het gebied van duurzaamheid, energietransitie en circulariteit. De Visie 2050 en Strategie 2030, inclusief het bijbehorende uitvoeringsprogramma, zijn vastgesteld. Samen met de Heuvellandgemeenten, Maastricht en RES Zuid-Limburg is verder gewerkt aan de regionale doelstellingen voor energie en warmte.

Dankzij aanvullende middelen uit de SPUK NIP-regeling kunnen inwoners de komende jaren worden ondersteund bij het isoleren van hun woningen en is de benodigde uitvoeringscapaciteit tot 2040 geborgd. Daarnaast is inmiddels meer dan de helft van het gemeentelijk vastgoed verduurzaamd en heeft op bedrijventerrein Gronsveld een succesvolle duurzaamheidspilot plaatsgevonden.

Ook zijn belangrijke stappen gezet in de uitvoering van het Huisvestingsplan Maatschappelijk Vastgoed Eijsden-Margraten, waarmee verder wordt gewerkt aan toekomstbestendige en duurzame maatschappelijke voorzieningen binnen de gemeente.

(Vrijetijd)economie
In 2025 zijn belangrijke stappen gezet binnen de vrijetijdseconomie, gebiedsontwikkeling en de bredere economische ontwikkeling.

Een zichtbaar resultaat van de inzet op recreatie en toerisme was de realisatie van het nieuwe kennis- en infocentrum Stroop in Bruisterbosch. Daarnaast werd het project Knopen Lopen in 2025 vrijwel afgerond; begin 2026 vond de feestelijke opening plaats. Ook ontvingen scholen opnieuw lokaal fruit, waarmee de verbinding tussen gezondheid, streekproducten en lokale economie werd versterkt.

Regionaal is gewerkt aan de verlenging van de samenwerking met Visit Zuid-Limburg. Binnen het Bocageland is intensief samengewerkt aan landschap, recreatie en landbouw. Daarnaast zijn afspraken gemaakt over deelname aan het Grenspark Jeker & Maas en de ontwikkeling van een grensoverschrijdende samenwerking. Ook is aangesloten bij het DATA-portaal Limburg en gewerkt aan de doorontwikkeling van het Cittaslow-keurmerk.

Naast deze projecten is in 2025 gestart met de actualisatie van het economisch beleid. Aanleiding hiervoor was de behoefte aan een samenhangende strategische koers die richting geeft aan de economische ontwikkeling en bijdraagt aan een aantrekkelijk vestigingsklimaat voor ondernemers. De lokale economie levert immers een belangrijke bijdrage aan brede welvaart, leefbaarheid van de kernen en het behoud van voorzieningen. In 2025 zijn daarom analyses uitgevoerd en gesprekken gevoerd met ondernemers, maatschappelijke partners en andere belanghebbenden om kansen, uitdagingen en ontwikkelrichtingen voor de gemeente in beeld te brengen.

In 2025 lag de nadruk op de voorbereiding van dit traject. De opgehaalde inzichten en uitgevoerde analyses vormden de basis voor het Economisch Kompas, dat begin 2026 werd afgerond. Hiermee is een belangrijke stap gezet richting een toekomstbestendige economische koers voor de gemeente.

Integrale verordening sociaal domein
De Integrale Verordening Sociaal Domein 2025 bundelt diverse regelingen binnen het sociaal domein, waaronder de Wmo, Jeugdwet en Participatiewet, in één integraal en overzichtelijk kader.

Door de hulpvraag van inwoners centraal te stellen in plaats van de regels en te werken vanuit vastgelegde kernwaarden, wordt de integraliteit in de uitvoering versterkt en kan beter maatwerk worden geleverd.

Cultuurvisie Eijsden-Margraten 2025-2030
Ook is in 2025 de Cultuurvisie Eijsden-Margraten 2025-2030 vastgesteld. Deze biedt een toekomstbestendige koers voor kunst, cultuur, erfgoed en bibliotheekwerk binnen de gemeente. Dit voorstel bouwt voort op het bestaande beleid en richt zich specifiek op de kernthema’s participatie, inclusie en duurzaamheid.

Kinderraad
In de tweede helft van 2025 werd de Kinderraad van Eijsden-Margraten geïnstalleerd. Een nieuw participatie-instrument dat jongeren een stem geeft in het lokaal beleid.

2.  Belangrijkste raadsbesluiten 2025

Naast de zojuist benoemde belangrijke thema’s heeft uw raad in 2025 een reeks besluiten genomen die richting geven aan de toekomst van Eijsden-Margraten. De meest bepalende worden hieronder genoemd:

  • Programmabegroting 2026-2029
  • Wegenbeleidsplan 2025-2028
  • Regionaal Gezondheidsbeleid 2025-2030
  • Beleidsplan Bibliotheekwerk
  • Algemene Subsidie Verordening

3.  Beleidsmatige terugblik:

In de begroting 2025 zijn 82 maatregelen benoemd. Hiervan zijn er 77 gerealiseerd conform planning (Groen) en 5 niet of gedeeltelijk gerealiseerd (Rood). Alle maatregelen zijn in de programmarekening toegelicht. De volgende voorgenomen indicatoren zijn in 2025 niet gerealiseerd.

  • De realisatie van de mobiele Jongeren Ontmoetingsplek (JOP): In 2025 zijn het ontwerp en de participatiegesprekken met jongeren afgerond, maar de daadwerkelijke plaatsing heeft nog niet plaatsgevonden.
  • Op basis van voortschrijdend inzicht is in 2025 besloten om af te zien van het afzonderlijk opstellen van de gebiedsdifferentiatiekaart, de landbouwvisie en de visie op toeristische verblijfsaccommodaties. In plaats daarvan is gekozen voor een integrale benadering, die heeft geleid tot de ontwikkeling van het Inspiratiekader Buitengebied Eijsden–Margraten. Deze integrale visie wordt naar verwachting in het derde kwartaal van 2026 opgeleverd en aan uw raad ter vaststelling voorgelegd.
  • De Taskforce Wonen is in 2023 beëindigd omdat deze in de praktijk te zwaar was ingericht en reguliere processen de afstemming al voldoende ondersteunden. Daarmee is de oorspronkelijke uitvoeringsstructuur niet doorgezet zoals gepland.
  • Het groenstructuurplan is vertraagd. De voorbereiding is in 2025 gestart, maar de uitwerking vraagt meer tijd vanwege de benodigde integrale afstemming binnen de bebouwde kom. Daardoor wordt het plan pas in 2026 ter vaststelling aan de raad aangeboden.

4.  Financiële terugblik: een positief resultaat in een uitdagend perspectief

De jaarrekening 2025 sluit af met een positief resultaat van € 2.862.938. Dit is een gunstige uitkomst die vraagt om duiding: het resultaat is in essentie incidenteel van aard en kan niet worden beschouwd als een structurele verbetering van de financiële positie.

De voornaamste verklaringen voor dit voordelige resultaat zijn:

Het grootste positieve verschil (€ 937.000) wordt veroorzaakt door een hogere algemene uitkering (toegekend na vaststelling begroting), deels als gevolg van een nabetaling als gevolg van de uitkomsten van de Commissie van Ark (toereikendheid kosten jeugdzorg) en verrekeningen met voorgaande jaren (€ 570.000). Daarnaast zijn er lagere rentelasten gerealiseerd door de inzet van goedkopere kortlopende financiering.

Verder is sprake van kostenbeheersing binnen het sociaal domein, met lagere uitgaven binnen de Wmo (€ 256.000) en de Inclusieve Samenleving (€ 311.000). Ook het programma Trendbreuk Eijsden-Margraten heeft bijgedragen aan een positief resultaat, onder andere door een doelmatiger inzet van middelen.

Daarnaast zijn de uitgaven voor de implementatie van de Omgevingswet lager uitgevallen dan geraamd (€ 306.000), evenals onderschrijdingen binnen de openbare ruimte (€ 142.000), waardoor het totale resultaat op dit onderdeel voordeliger is uitgevallen dan voorzien.

Voor een uitgebreide analyse van de afwijkingen wordt verwezen naar de afzonderlijke programma’s.

Financiële positie: gezond maar kwetsbaar
Het weerstandsvermogen van de gemeente bedraagt per 31 december 2025 3,4 (ruimschoots boven de minimumnorm van 1). De beschikbare weerstandscapaciteit van € 15,4 miljoen (algemene reserve € 13,4 miljoen (exclusief resultaat 2025 van € 2.862.938) + onbenutte belastingcapaciteit € 2,1 miljoen) geeft de gemeente een solide buffer voor onvoorziene tegenvallers.

Desondanks staat de gemeente voor structurele financiële uitdagingen. Met dit vooruitzicht hebben wij samen met uw raad een proces doorlopen om te komen tot een sluitende begroting 2026-2029 zonder te snijden in maatschappelijke voorzieningen van onze gemeente.
De rijksoverheid is minder voorspelbaar als partner geworden: taken worden naar gemeenten verlegd zonder toereikende financiële dekking, en de VNG voert hierover nog altijd actieve gesprekken. Het sociaal domein blijft een groot risico: open-einde regelingen binnen Wmo, Jeugdwet en Participatiewet laten zich moeilijk beheersen, terwijl de vraag naar zorg structureel toeneemt. De commissie Van Ark (2025) bevestigt dat het huidige financieringsmodel onvoldoende aansluit op de werkelijkheid.

Blik op 2028 - 2030: een niet-sluitende begroting vraagt om actie
Het positieve resultaat van 2025 mag niet verhullen dat het meerjarenperspectief een minder gunstig beeld laat zien. Voor de jaren 2028 en 2029 is op dit moment sprake van een niet-sluitende begroting, wat tijdig ingrijpen noodzakelijk maakt. Wij richten ons daarom primair op het structureel en reëel in evenwicht brengen van de financiële huishouding en het realiseren van een jaarlijks sluitende begroting voor de periode 2027–2030.

Belangrijke risicofactoren voor de komende jaren zijn de ontwikkeling van de algemene uitkering uit het gemeentefonds, stijgende kosten binnen het sociaal domein, toenemende kapitaallasten door noodzakelijke investeringen en de aanhoudende krapte op de arbeidsmarkt. Zonder aanvullende maatregelen vormt het sluitend krijgen van de begroting in 2028 - 2030 een forse uitdaging.

Wij nemen deze opgave serieus. In de begroting 2026 zijn reeds eerste maatregelen verwerkt. In de aanloop naar de begroting 2027 zullen verdere keuzes nodig zijn, waarbij de raad tijdig en transparant wordt betrokken.

6.  Tot slot

2025 was een jaar van inzet, aanpak en resultaat, met de nodige complexiteit op de achtergrond. De programmarekening die voor u ligt, legt verantwoording af over alles wat is bereikt, maar ook over waar het anders liep dan verwacht. Wij zijn trots op de betrokkenheid van onze medewerkers, onze partners en onze inwoners. Eijsden-Margraten is een gemeente met een sterke identiteit, een uniek landschap en een gemeenschap die haar verantwoordelijkheid kent. Op dat fundament bouwen wij verder.

Wij wensen u veel leesplezier.

Het college van burgemeester en wethouders

Gemeente Eijsden-Margraten