Samenvatting 1e bestuursrapportage 2026

Geachte raadsleden, 

Conform onze Financiële verordening 2025 bieden wij u hierbij de 1^e burap 2026 ter vaststelling aan. 

De burap is een afwijkingen rapportage dit houdt in dat alleen bij voorziene afwijkingen wordt gerapporteerd. Deze voortgang is middels het bekende stoplichtenformulier te volgen. Bij de eerste burap kan in drie kleuren worden gerapporteerd.

Indien de indicator rood is, wordt hierop een toelichting gegeven.

Onderstaand volgt een overzicht van de indicatoren per programma:

• Programma 1: Inclusieve samenleving, onderwijs, sport en cultuur
• Groen (G): 17 indicatoren (o.a. vroegsignalering schulden, begeleiding statushouders, bibliotheekwerk en zorg op maat).
• Oranje (O): 4 indicatoren (ontmoeting jongeren, sportakkoord, accommodatiebeleid en preventie-akkoord).
• Rood (R): 0 indicatoren.
• Programma 2: Landschap, landbouw en vrijetijdseconomie
• Groen (G): 12 indicatoren (o.a. ecologisch bermenbeheer, lokaal actieplan landbouw en ondersteuning wielerevenementen).
• Oranje (O): 1 indicator (vervolg Zuidelijke Maasdalvisie).
• Rood (R): 0 indicatoren.
• Programma 3: Energieneutrale toekomst en klimaatadaptatie
• Groen (G): 9 indicatoren (o.a. projecten voor zonnepanelen, verduurzaming vastgoed, klimaatadaptatie en stikstofreductie).
• Oranje (O): 0 indicatoren.
• Rood (R): 0 indicatoren.
• Programma 4: Woningbouw naar behoefte en openbare ruimte
• Groen (G): 12 indicatoren (o.a. starterslening, flexibele woonvormen, veilige schoolroutes en vergroening openbare ruimte).
• Oranje (O): 5 indicatoren (o.a. TaskForce wonen, versnelling woningbouw, implementatie Omgevingswet en het Verkeers- en Vervoersplan).
• Rood (R): 1 indicator (uitvoering geven aan de woningbouwopgave).
• Programma 5: Dienstverlening, financiën en veiligheid
• Groen (G): 14 indicatoren (o.a. OZB-beheer, ICT-ontwikkelagenda, buurtbemiddeling en aanpak jeugdproblematiek).
• Oranje (O): 8 indicatoren (o.a. visie op dienstverlening, burgerparticipatie, weerstandsvermogen, W.O.O. en verdieping ondermijningsbeelden).
• Rood (R): 0 indicatoren.

Onderstaand is een beknopt overzicht weergegeven van de voortgang van de programma's.

Programma 1: Kwaliteit van Leven richt zich op het verbeteren van de leefomgeving en het welzijn van alle inwoners van de gemeente. In 2026 worden diverse initiatieven en projecten uitgevoerd om een inclusieve samenleving te bevorderen, onderwijs toekomstbestendig te maken en sport, cultuur en zorg toegankelijk te houden.

Het programma Kwaliteit van leven blijft in 2026 sterk gericht op positieve gezondheid, preventie en het versterken van de zelfredzaamheid van inwoners. De ingezette transformatie van het sociaal domein wordt voortgezet, met nadrukkelijke aandacht voor het beheersbaar houden van kosten en het versterken van de sociale basis. Op hoofdlijnen ligt de uitvoering van de ambities op koers. Tegelijkertijd zien we – in lijn met landelijke ontwikkelingen zoals vergrijzing, toenemende zorgvraag en druk op gemeentelijke financiën – een aantal structurele aandachtspunten.

Sociaal domein en zorgkosten (open einde regelingen)
De uitvoering van de Jeugdwet, Wmo en Participatiewet blijft onverminderd onder druk staan door autonome groei van de zorgvraag en complexere casuïstiek. Hoewel de budgetten voor 2026 realistisch zijn geraamd, blijven de open-einde regelingen gepaard gaan met onzekerheden. De inzet op preventie, versterking van de sociale basis en efficiëntere samenwerking met zorgpartners (o.a. binnen het IZA) is dan ook cruciaal om de kostenontwikkeling te dempen.

Versterking sociale basis en inclusieve samenleving
Er wordt in 2026 verder geïnvesteerd in een inclusieve samenleving waarin iedereen kan meedoen. Initiatieven zoals het huiskamerbeleid, jongerenparticipatie (Jeugd aan Zet) en ondersteuning van mantelzorg en verenigingen dragen bij aan sociale cohesie en het voorkomen van zwaardere zorg. Deze lijn sluit aan bij landelijke bewegingen om meer ondersteuning dichtbij inwoners te organiseren.

Gezondheid, sport en preventie (SPUK/GALA)
De uitvoering van de brede SPUK-regeling (2023–2026) bevindt zich in volle gang. Programma’s op het gebied van gezondheid, sport, cultuur en sociale basis dragen zichtbaar bij aan preventie, het terugdringen van gezondheidsachterstanden en het stimuleren van een gezonde leefstijl (Trendbreuk). Landelijk wordt steeds sterker gestuurd op preventie (o.a. via GALA en IZA), wat de ingezette koers bevestigt. Tegelijkertijd vraagt de borging van deze inzet na 2026 nadrukkelijk aandacht.

Onderwijs en onderwijshuisvesting (IHP)
De uitvoering van het Integraal Huisvestingsplan (IHP) wordt voortgezet. De komende jaren blijft dit een financieel omvangrijk traject. Verdere concretisering van businesscases en actualisatie van leerlingprognoses zijn bepalend voor het tempo en de haalbaarheid. Ook het onderwijsachterstandenbeleid wordt doorontwikkeld, met nadruk op vroege signalering en doorgaande ontwikkellijnen.

Jeugd en regionale ontwikkelingen
De ontwikkelingen rondom jeugdzorgaanbieders blijven een aandachtspunt. Financiële en organisatorische stabiliteit van aanbieders is essentieel voor continuïteit van zorg en kan, indien nodig, financiële consequenties hebben voor gemeenten. Tegelijkertijd wordt lokaal ingezet op versterking van de eerstelijns ondersteuning (zoals praktijkondersteuners en innovatie in het jeugdveld).

Verenigingsleven, cultuur en ontmoeting
De gemeente blijft investeren in een vitaal verenigingsleven, sport en cultuur als belangrijke dragers van leefbaarheid en preventie. Ontmoetingsvoorzieningen in de kernen en initiatieven gericht op participatie dragen bij aan het welbevinden van inwoners.

Conclusie
Programma 1 ontwikkelt zich in 2026 conform de ingezette koers, waarbij de nadruk ligt op preventie, inclusie en het versterken van de sociale basis. Tegelijkertijd vragen de aanhoudende druk op het sociaal domein, onzekerheden in zorgkosten en de financiële opgaven rondom onderwijshuisvesting om blijvende aandacht en sturing.

Programma 2: Landbouw, Landschap en Plattelandseconomie richt zich op het behoud en de versterking van het unieke landschap, de ondersteuning van duurzame landbouw en het in balans brengen van de plattelandseconomie met natuur en leefomgeving. In 2026 worden verschillende acties ondernomen om deze doelen te realiseren.

• Behoud en versterken van landschapskwaliteiten
  In 2026 zet de gemeente zich in om het landschap te beschermen en te verbeteren. Dit gebeurt door ecologisch bermbeheer toe te passen en lokale initiatieven te ondersteunen die bijdragen aan biodiversiteit. Daarnaast wordt gewerkt aan de uitvoering van de Zuidelijke Maasdalvisie en worden nieuwe verdienmodellen ontwikkeld voor duurzaam landschapsbeheer. Bovendien zijn we aangesloten bij het Boccagelandschap.
• Transformatie van de landbouw
  De landbouwsector staat voor grote veranderingen, en in 2026 ondersteunt  het Boccagelandschap de gemeente met deze transitie door samen te werken met boeren en andere betrokkenen. Er wordt ingezet op bewustwording bij de jeugd over duurzaam lokaal voedsel en het verminderen van voedselverspilling. Ook worden initiatieven gestimuleerd die bijdragen aan de verduurzaming van de landbouw en andere vormen van landbouw. 
• Vrijetijdseconomie in balans met landschap en leefomgeving
  De vrijetijdseconomie blijft een belangrijk speerpunt in 2026. Daarnaast zetten we in op een economische visie over de hele breedte van de economische sector, door toekomstig beleid te ontwikkelen en het faciliteren van ondernemers. De gemeente werkt aan een balans tussen toerisme en het behoud van het landschap. Dit omvat het ontwikkelen van wandel- en fietsroutes in samenwerking met Visit Zuid-Limburg en het versterken van het Cittaslow-gedachtegoed. Daarnaast wordt verder geïnvesteerd in projecten zoals Grenspark Jeker & Maas en het Bocage-landschap om de unieke kwaliteiten van de regio te benutten.

Programma 3: Duurzaamheid en Klimaatverandering richt zich op het realiseren van een duurzame samenleving en het aanpakken van de klimaat- en energie-uitdagingen waar de gemeente voor staat. In 2026 worden diverse maatregelen genomen om bij te dragen aan een energieneutrale toekomst, klimaatadaptatie en een circulaire economie.

• Op weg naar een energieneutrale toekomst
  De gemeente zet vanaf 2026 sterk in op verduurzaming. Er worden adviezen verstrekt aan monumenteigenaren, particulieren, VvE’s en MKB, en samen met de Heuvellandgemeenten wordt het Uitvoeringsprogramma Transitievisie Warmte opgesteld, met als doel een aardgasvrije gebouwde omgeving in 2050. Ook wordt het gemeentelijk vastgoed (40 panden) verder verduurzaamd volgens een routekaart tot 2036, met minimaal energielabel C als uitgangspunt. Daarnaast stimuleert de gemeente fietsgebruik via een leasefietsplan, organiseert informatiebijeenkomsten en communiceert actief over energietransitie en circulariteit. Lokale initiatieven worden ondersteund, onder meer via een stimuleringslening voor zakelijke verduurzamingsmaatregelen.
• Aan de slag met klimaatadaptatie
  De gemeente Eijsden-Margraten stimuleert inwoners met regelingen voor het vergroenen van tuinen en het afkoppelen van hemelwater (tot eind 2026). Via het samenwerkingsverband Maas & Mergelland wordt in het netwerk Waterklaar gecommuniceerd over mogelijkheden zoals regenwateropvang, hergebruik en vergroening. Daarnaast ondersteunt het waterschap met de Water in Balans-toolbox en biedt de provinciale Kansenregeling WRL extra hulp om wateroverlast te voorkomen.
• Optimaliseren luchtkwaliteit
  De stikstofaanpak ligt bij rijk en provincie. Limburg werkt aan het Limburgs Offensief Stikstof (vaststelling Q4 2025). Gemeenten hebben hierin geen beslissende rol, maar houden rekening met mogelijke gevolgen voor de eigen gemeente.
• Van afval tot grondstof
  Het Grondstoffenplan 2026-2029 richt zich op 80% afvalscheiding, maximaal 100 kg restafval per inwoner en meer hergebruik. Samen met Rd4 wordt ingezet op communicatie, educatie en kringloop.  In 2026 wordt het grondstoffenpark (Rd4) Margraten heringericht.

Programma 4: Wonen en Leefomgeving richt zich op het creëren van een prettige leefomgeving waarin iedereen passend kan wonen en waarin ruimte is voor ontmoeting, duurzaamheid en bereikbaarheid. In 2026 worden verschillende initiatieven uitgevoerd om aan deze doelen te werken.

• Woningbouw naar behoefte in elke kern
  In 2026 blijft de gemeente zich inzetten om te voldoen aan de grote vraag naar woningen. Er wordt gewerkt aan een gevarieerd woningaanbod in alle kernen, met speciale aandacht voor betaalbare en duurzame woningen voor starters en levensloopbestendige woningen. De voortgang van de woningbouwplannen wordt jaarlijks gemonitord en gerapporteerd aan de raad. Daarnaast worden leegstaande boerderijen en historische panden benut voor nieuwe woonruimtes, met oog voor duurzaamheid en behoud van de dorpse structuren.
• Zorgvuldige implementatie Omgevingswet
  De implementatie van de Omgevingswet krijgt in 2026 prioriteit. De gemeente werkt aan een soepele overgang naar de nieuwe regelgeving, met als doel het vergunningenproces en de bestemmingsplanprocedures te versnellen. Dit draagt niet alleen bij aan een betere dienstverlening, maar ook aan het versnellen van woningbouwprojecten.
• Veilige fiets- en wandelverbindingen
  In 2026 wordt verder gewerkt aan het realiseren van veilige fiets- en wandelroutes, met speciale aandacht voor schoolroutes en routes voor mensen met een beperking. Samen met scholen en ouders worden veilige school-thuis-routes ontwikkeld, en er wordt uitvoering gegeven aan het Convenant Platform Zorgvragers om de toegankelijkheid van de openbare ruimte te verbeteren.
• Openbare ruimte als visitekaartje
  De openbare ruimte wordt in 2026 verder ontwikkeld als een plek voor ontmoeting en ontspanning. Er wordt geïnvesteerd in het vergroenen van de leefomgeving en het verbeteren van de kwaliteit van de openbare ruimte, met oog voor klimaatverandering. Het onderhoud van wegen en groenvoorzieningen wordt uitgevoerd volgens het wegenbeleidsplan en het groenbeleidsplan.

Programma 5: Bestuur en Dienstverlening richt zich op het versterken van goed bestuur, het verbeteren van de dienstverlening en het bevorderen van participatie en samenwerking. In 2026 worden diverse acties ondernomen om deze ambities waar te maken.

• Zichtbaarheid en communicatie over dienstverlening
  In 2026 blijft de gemeente investeren in het verbeteren van de dienstverlening aan inwoners, ondernemers en organisaties. Dit gebeurt door het continu meten van klanttevredenheid en het uitvoeren van structurele onderzoeken, zoals de jaarlijkse Telan-enquête. De resultaten worden gebruikt om de kwaliteit van de dienstverlening verder te verbeteren. Daarnaast wordt de communicatie over gemeentelijke activiteiten en burgerparticipatie versterkt, zodat inwoners beter geïnformeerd en betrokken blijven.
• Goed bestuur
  Goed bestuur blijft ook in 2026 een belangrijk uitgangspunt voor Eijsden-Margraten. De gemeente zet in op een open, betrouwbare en benaderbare bestuurscultuur, waarin integriteit, transparantie en duidelijke communicatie centraal staan. In het kader van de nieuwe bestuursperiode wordt blijvend aandacht besteed aan bewustwording rondom integriteit, rolvastheid en samenwerking tussen bestuur, raad en organisatie. Daarbij wordt ingezet op een toegankelijke overheid die dichtbij inwoners staat en ruimte biedt voor dialoog en participatie.
  Vrijheid, democratie en verbondenheid blijven daarnaast belangrijke thema’s binnen onze gemeente. De Amerikaanse Begraafplaats in Margraten, de bevrijdingsverhalen van Mesch en de brede herdenkingscultuur in onze kernen geven invulling aan deze identiteit. De grote betrokkenheid rondom Memorial Day en 80 jaar Vrijheid onderstrepen het belang van blijvende aandacht voor herdenken en het doorgeven van het verhaal van vrijheid aan nieuwe generaties, juist in een tijd van internationale spanningen en maatschappelijke polarisatie.
• Inspraak is een vanzelfsprekendheid
  In 2026 wordt verder gebouwd aan een gemeente waarin inwoners actief kunnen meedenken en meedoen. Burgerparticipatie wordt steeds meer vanzelfsprekend onderdeel van beleidsontwikkeling, gebiedsprocessen en lokale initiatieven. De gemeente zet daarbij in op vroegtijdige betrokkenheid van inwoners, verenigingen, ondernemers en maatschappelijke organisaties, met aandacht voor maatwerk per kern en onderwerp.
  Ook jongerenparticipatie krijgt nadrukkelijk aandacht. De kinderraad en kinderburgemeester blijven een zichtbare rol vervullen binnen de gemeente en worden actief betrokken bij thema’s die raken aan leefbaarheid, duurzaamheid en samenleven. Daarnaast wordt onderzocht hoe jongeren tussen 12 en 18 jaar structureler betrokken kunnen worden bij gemeentelijke vraagstukken, bijvoorbeeld via projectmatige inspraak, onderwijsinitiatieven en digitale participatievormen.
  De gemeente blijft investeren in laagdrempelige communicatie en een bestuur dat zichtbaar en bereikbaar is voor inwoners, passend bij de schaal en identiteit van Eijsden-Margraten.
• Een gezonde en solide financiële huishouding
  De eerste bijstelling van de begroting 2026 gebeurt middels structurele wijziging van 2025 en deze 1e burap 2026.  Financieel gezien heeft een positieve bijstelling plaatsgevonden van € 157.550.  Hiermee komt het saldo voor 2026 uit op € 334.596.
  Het weerstandsvermogen conform jaarrekening 2025 komt uit op 3,4% (was 2,98% conform begroting 2026). De belastingtarieven zijn conform het voorstel bij de begroting 2026 overeenkomstig vastgesteld.
• Doelgericht samenwerken
  Eijsden-Margraten blijft in 2026 actief samenwerken met regionale, Euregio- en internationale partners om maatschappelijke opgaven gezamenlijk aan te pakken en kansen voor de regio te benutten. De gemeente neemt deel aan samenwerkingen zoals de Regio Deal Zuid-Limburg en het NOVEX-gebied Zuid-Limburg, gericht op leefbaarheid, ruimtelijke kwaliteit, economie, landschap en grensoverschrijdende ontwikkeling.
  Daarnaast wordt verder ingezet op samenwerking binnen Zuid-Limburg en Maastricht-Heuvelland, waarbij steeds wordt gekeken welke samenwerkingsvorm het beste resultaat oplevert voor inwoners en ondernemers. Ook grensoverschrijdende samenwerking blijft belangrijk. Lopende initiatieven zoals het Landschapspark Grenzeloos Bocagelandschap, het Grenspark Jeker & Maas en de samenwerking met Belgische en Duitse partners worden verder verdiept.
  De relatie met de Luxemburgse gemeente Clervaux krijgt in 2026 eveneens verdere invulling. De recent geformaliseerde jumelage biedt kansen voor samenwerking op het gebied van vrijheid en herdenken, cultuur, toerisme, duurzaamheid, burgerparticipatie en jeugduitwisseling. Hiermee wordt gebouwd aan een sterk internationaal netwerk dat past bij het grensoverschrijdende karakter van Eijsden-Margraten.
• Een toegankelijke en veilige ICT-omgeving
  In 2026 worden verdere stappen gezet om de gemeentelijke ICT-omgeving toekomstbestendig te maken. Daarbij ligt de focus op de doorontwikkeling van informatiebeheer, het voldoen aan de wettelijke verplichtingen conform de Wet open overheid (Woo) en Archiefwet, en het verbeteren van de digitale toegankelijkheid voor inwoners.
  Daarnaast blijft informatieveiligheid een belangrijke prioriteit. Er worden gerichte technische maatregelen getroffen om de organisatie weerbaar te houden tegen toenemende cyberdreigingen.
• Veiligheid: een gezamenlijke verantwoordelijkheid
  De gemeente blijft in 2026 inzetten op het versterken van de veiligheid en leefbaarheid. Dit gebeurt door nauwe samenwerking met politie, BOA’s en andere partners. De aanpak van jeugdproblematiek en ondermijnende criminaliteit krijgt extra aandacht, evenals preventie en handhaving op het gebied van alcohol- en drugsgebruik. Daarnaast wordt de Limburgse Norm verder geïmplementeerd om een weerbare overheid te waarborgen.
• Ondermijning een halt toeroepen
  De aanpak van ondermijnende criminaliteit blijft een prioriteit in 2026. De gemeente werkt samen met het Regionaal Informatie- en Expertise Centrum (RIEC) om ondermijning in kaart te brengen en aan te pakken. Flexteams worden ingezet om ongewenste situaties effectief te bestrijden, en bestaande beleidsinstrumenten, zoals de Bibob- en Damocles-regelingen, worden actief toegepast.
• Jeugdproblematiek in de greep
  In 2026 wordt de regionale aanpak van jeugdproblematiek verder versterkt. Scholen worden betrokken als vindplaatsen van problemen, en er wordt ingezet op preventie, vroegtijdige signalering en samenwerking tussen jongerenwerkers, wijkagenten en ouders. Dit draagt bij aan het welzijn en de veiligheid van jongeren in de gemeente.
• Personeel
  De gemeente blijft in 2026 investeren in haar medewerkers. Zo wordt aandacht besteed aan scholing, duurzame inzetbaarheid en het versterken van de organisatiecultuur. Dit draagt bij aan een efficiënte en klantgerichte dienstverlening.

De 1e Burap 2026 sluiten wij af met een positieve bijstelling van € 157.550 voor 2025. De bijgestelde begroting 2025 komt hierdoor uit op een positief saldo van € 334.596. De financiële recapitulatie is onderstaand opgenomen. Voor een toelichting van de mutatie wordt verwezen naar het bijgevoegde A3 overzicht of de uitgebreide bestuursrapportage per afzonderlijk programma opgenomen in de bijlages in Pepperflow welke toegankelijk is via het P&C portaal van onze gemeente.